Wie in België vliegt, kent het scenario. Je vlucht staat gepland, je hebt er de hele week naar uitgekeken, en dan toont de METAR een wolkenbasis van 1.200 voet. Niet dramatisch, maar net te laag om met een gerust hart VFR te vertrekken. Dus blijf je aan de grond.
Precies voor die situatie bestaat de Basic Instrument Rating, kortweg BIR. Het is een instrumentbevoegdheid die EASA speciaal voor recreatieve piloten heeft ontworpen: toegankelijker dan een volledige IR, maar met echte IFR-rechten.
In de gesprekken op onze infomomenten merk ik dat er rond de BIR nog veel vragen en misverstanden leven. Wat mag je er precies mee? Welke minima gelden er? Hoe zit het met het examen en met het geldig houden? Ik zet het hier op een rij, eerlijk en zonder franjes. Ook de beperkingen, want die moet je kennen voor je eraan begint.
1. Wat is de BIR precies?
De BIR is een Europese instrumentbevoegdheid die bovenop je PPL komt. Ze zit tussen VFR en een volledige Instrument Rating (IR) in, maar je voert er wel een volledige vlucht mee uit onder IFR: van vertrek tot nadering.
Sommigen zien de BIR als de opvolger van de vroegere En-route IR, maar ze gaat verder. Met die En-route IR mocht je IFR vliegen tijdens de kruisvlucht, maar niet vertrekken of naderen onder IFR. Met de BIR mag dat wel, alleen met hogere minima dan bij een volledige IR.
Het belangrijkste verschil met de klassieke IR: de BIR is competentiegericht. Er is geen vast minimum aantal lesuren theorie of vliegopleiding. De ATO bepaalt hoeveel training jij nodig hebt om het niveau te halen. Wie goed voorbereid binnenkomt, is dus sneller klaar.
2. BIR, CB-IR of volledige IR?
Drie routes naar IFR, drie verschillende doelen. Een overzicht:
- Voor wie
- Recreatieve PPL-piloot
- Waar geldig
- Enkel in EASA-landen
- Minima
- Verhoogd (zie punt 4)
- Minimum vliegopleiding
- Geen vast minimum
- Theorie-examen
- BIR-examen, onbeperkt geldig
- Commercieel vliegen
- Nee
- Voor wie
- Piloot die een volledige, ICAO-erkende IR wil; doorstroom naar beroepspiloot mogelijk
- Waar geldig
- Wereldwijd (ICAO)
- Minima
- Standaard
- Minimum vliegopleiding
- Vanaf PPL: 40 u in het vliegtuig met instructeurVanaf BIR: 50 u IFR als PIC opbouwen, dan 10 u met instructeur
- Theorie-examen
- Vanaf PPL: 7 vakken IFR, 24 maanden geldigVanaf BIR: theoriemodule; geen extra theorie als je al ATPL-theorie hebt
- Commercieel vliegen
- Ja (met CPL)
- Voor wie
- (Toekomstige) beroepspiloot
- Waar geldig
- Wereldwijd (ICAO)
- Minima
- Standaard
- Minimum vliegopleiding
- 50 u binnen de ATO (40 u simulator + 10 u vliegtuig)
- Theorie-examen
- IR-theorie, 7 vakken
- Commercieel vliegen
- Ja (met CPL)
Voor de meeste recreatieve piloten in België is de BIR de logische eerste stap. Wie later meer wil, kan doorgroeien naar de CB-IR (zie punt 10). Bij In the air begeleiden we je voor zowel de BIR als de CB-IR, tot aan je skill test.
3. Wat mag je ermee?
Met een BIR mag je:
IFR vertrekken, inclusief departure procedures
IFR vliegen tijdens de kruisvlucht
holdings vliegen en 2D- en 3D-approaches uitvoeren, inclusief de missed approach
Standaard geldt dat voor eenmotorige toestellen. Wil je ook IFR op een tweemotorig toestel, dan volg je een extra module (zie punt 6).
Praktisch gezien: de grootste winst zit niet in "vliegen in slecht weer". Hij zit in een wolkendek doorprikken bij vertrek, en daarna rustig boven of tussen de lagen verder vliegen, waar je VFR aan de grond had moeten blijven.
4. De beperkingen: dit moet je weten
De BIR is toegankelijker dan een IR, en daar staan bewuste beperkingen tegenover. Ken ze voor je begint, dan weet je precies wat je koopt.
Hogere minima
Vertrek: minstens 1.500 m zicht en een wolkenbasis van minstens 600 ft
Nadering: je beslissingshoogte (DH/MDH) ligt 200 ft hoger dan de gepubliceerde minima
Voor de landing geldt ook minstens 1.500 m zicht en 600 ft wolkenbasis, of het minimum van de circling approach als dat hoger ligt
Die 600 ft is geen toeval. Het idee is dat je onder de wolken altijd nog een veilig visueel circuit kan vliegen als het misloopt.
Enkel in EASA-landen
De BIR is geen ICAO-bevoegdheid. Je gebruikt ze dus alleen in EASA-landen. Ook in het Verenigd Koninkrijk kan je er niet mee terecht, en je kan ze niet laten valideren of omzetten naar bijvoorbeeld een FAA-licentie.
Andere beperkingen
Geen high-performance aircraft en geen toestellen met een verplichte tweekoppige bemanning
Geen commerciële vluchten
's Nachts IFR vliegen kan alleen als je ook een night rating hebt
Je toestel moet uitgerust zijn voor IFR
Eerlijk gezegd: ook met een BIR beslis je soms om niet te vliegen. Bij ijsvorming, onweer of plafonds onder je minima blijf je aan de grond, zoals elke IFR-piloot. Het verschil is dat het weer niet langer elke keer in jouw plaats beslist.
5. Wat heb je nodig om te starten?
De instap is bewust laag gehouden:
een PPL(A) of hoger
een geldig medisch attest klasse 2, met de gehoortest die voor instrumentvliegen vereist is (klasse 1 kan ook)
Engelse taalvaardigheid voor IFR op minstens level 4
Er is geen minimum aantal vlieguren vereist. Je kan in principe meteen na je PPL starten. Veel piloten denken dat je eerst jaren VFR-ervaring nodig hebt, maar wie de basis goed beheerst, pikt IFR vaak net sneller op.
Tip: laat je medisch attest vooraf aanvullen met de gehoortest, zodat je daar later niet op moet wachten. Met onze gratis Rating Reminders hou je de vervaldata van je ratings en medisch attest in het oog.
6. De modules
De BIR-opleiding is opgedeeld in modules. Zo kan je ze in stukken opbouwen, in een tempo dat in je agenda past.
Module 1 – Basis instrumentvliegen. Je start altijd hier. Vliegen op instrumenten, airwork, unusual attitudes en recovery, stalls, communicatie met ATC en noodprocedures.
Module 2 – Vertrek en nadering. IFR-vertrek en departure procedures, holdings, 2D- en 3D-approaches, de missed approach, en het toepassen van de minima.
Module 3 – En route. Het IFR-vluchtplan, radionavigatie, tracking en intercepties bij de navigatie, weervoorbereiding en wat je doet bij ijsvorming.
Module 4 – Tweemotorig (optioneel). Enkel nodig als je IFR wil vliegen op een tweemotorig toestel; vooral het beheer van een motorpanne in elke fase van de vlucht.
7. Zo pakken we het aan bij In the air
Bij In the air regelen we je volledige traject, van je eerste les tot je skill test. Ook de stukken die bij een partner gebeuren, plannen en volgen wij op. Jij hebt één aanspreekpunt.
Je traject bestaat uit drie delen:
Theorie. Voor de theorie werken we vaak samen met Bristol Ground School, maar je bent helemaal vrij om zelf een school te kiezen. Kies je voor Bristol, dan kom je via onze link in onze klas terecht, zodat we je vooruitgang kunnen opvolgen.
Training in de simulator. Die doe je bij ons: de online academy (14 modules, ruim 40 uur video), 12 sessies met een instructeur in de simulator en een sim-abonnement om zelf te oefenen. Na elke sessie krijg je een oefenprogramma mee.
Training in het vliegtuig. Die gebeurt in samenwerking met een partner-ATO, met onze instructeurs. Wij regelen de planning, en je examen vlieg je op hetzelfde toestel als je training.
Concreet reken je op ongeveer 18 uur simulatortraining met een instructeur, zo'n 45 uur zelf oefenen en 10 uur in het vliegtuig.
Hoe lang dat duurt, bepaal jij. Paul koos voor een fasttrack: zijn eerste sessie in de simulator was op 3 augustus, op 1 oktober slaagde hij voor zijn BIR-examen. Hij volgde de online lessen en boekte soms twee sessies in de sim op één dag, met een pauze ertussen. Alain nam er de tijd voor: van november tot mei, met om de twee weken een sessie met een instructeur en daartussen zelf oefenen. Ook hij slaagde, net voor de kerst.
Bij In the air geloven we in eerst oefenen in de simulator, en pas daarna in het vliegtuig. Daar kan je pauzeren, herhalen en scenario's oefenen die je in een echt vliegtuig liever niet opzoekt. We trainen niet tot je het goed doet met een instructeur naast je, maar tot je zelf ziet waar het misgaat. Zo kan je ook zonder ons verder oefenen. Tegen dat je in het toestel stapt, zitten je procedures en flows al in je vingers. Wat dan nog nieuw is, zijn de echte meteo en de echte ATC. Zo wordt het vliegtuiggedeelte korter, en dat merk je ook aan de prijs.
Je kiest zelf of je eerst de theorie afrondt, of theorie en simulator tegelijk start.
Tip: twee à drie korte oefenmomenten per week werken beter dan af en toe een lange sessie. Regelmaat telt meer dan volume.
8. Theorie en examens
Theorie
De theorie volg je via een ATO; een deel mag op afstand. Daarna leg je het officiële theorie-examen af bij een EASA-luchtvaartautoriteit naar keuze.
Het theorie-examen omvat altijd alle modules.
Er geldt een termijn om alle delen af te leggen. Een deel waarvoor je geslaagd bent, hoef je niet opnieuw te doen.
Eenmaal geslaagd, blijft de BIR-theorie onbeperkt geldig. Geen tijdslimiet dus.
Heb je al theorie-examens afgelegd voor een andere licentie, dan kan je voor sommige vakken vrijstelling krijgen. De ATO waar je de theorie volgt, bepaalt welke vrijstellingen je krijgt.
Praktijk
Ook de vliegopleiding loopt via een ATO. Omdat er geen vast minimum aantal uren is, hangt de duur af van jouw niveau. Je sluit af met een skill test bij een examinator, waarin scenario's uit de modules aan bod komen: bijvoorbeeld een approach of een noodsituatie onder IFR.
Bij In the air werkten we een volledig trainingsprogramma uit dat we afstemmen op jouw progressie, met een combinatie van training in onze simulator en in het vliegtuig.
Tip: omdat de opleiding competentiegericht is, loont goede voorbereiding letterlijk. Wie procedures, scan en flows al vlot beheerst wanneer hij bij de ATO in het toestel stapt, heeft daar minder dure vlieguren nodig. Uit ervaring raden we aan om na de voorbereiding in de simulator 7 tot 10 uur in het vliegtuig te voorzien om deze competenties helemaal in de vingers te krijgen.
9. Je BIR geldig houden
De BIR is 12 maanden geldig. Je verlengt ze in de 3 maanden voor de vervaldatum, op een van twee manieren:
een proficiency check met een examinator, of
een trainingsvlucht van minstens 1 uur met een instructeur, als je in de 12 maanden voor de vervaldatum minstens 6 uur IFR als PIC hebt gevlogen, waaronder 3 IFR approaches.
Let op: de trainingsvlucht mag je maar om de twee jaar gebruiken. Bij elke tweede revalidatie leg je een proficiency check af in het vliegtuig.
Is je BIR verlopen? Dan volg je eerst bijscholing en leg je daarna een proficiency check af. Is ze minder dan 3 jaar verlopen, dan kan die bijscholing bij een bevoegde instructeur; daarna via een ATO.
Ook daarbij helpt het In the air-team je, zodat die checks vlot en in lijn met je opleiding verlopen.
Tip: plan je IFR-uren en approaches doorheen het jaar, en niet allemaal in de laatste maand. Zo blijf je niet alleen geldig, maar ook current.
10. Later doorgroeien naar een volledige IR
De BIR is geen doodlopend spoor. Wil je later een volledige IR, dan ga je via de CB-IR, en ook daarin begeleiden we je. Er zijn twee wegen:
Eerst de BIR, daarna de CB-IR. Met je BIR bouw je minstens 50 uur IFR als PIC op. Daarna volg je een theoriemodule en vlieg je 10 uur met een instructeur. Volg je al een ATPL-theorie, dan heb je geen extra theorie nodig.
Rechtstreeks de CB-IR. Een zwaardere theorie en 40 uur in het vliegtuig met een instructeur.
De CB-IR is wereldwijd erkend en de verhoogde minima vallen weg. Tom ging je voor: hij haalde zijn BIR in 2023, verlengde hem sindsdien elk jaar en rondde in april 2026 zijn CB-IR af.
Tot slot
De BIR maakt IFR bereikbaar voor recreatieve piloten. Geen vast urenpakket, een opleiding in modules, en echte IFR-rechten in heel Europa. Daar staan hogere minima en een paar duidelijke beperkingen tegenover.
Voor de meeste PPL-piloten in België is dat precies de juiste balans. Je hoeft geen beroepspiloot te worden om een wolkendek veilig te doorprikken. Je moet wel je instrumenten, je procedures en jezelf kunnen vertrouwen. En dat bouw je op door te oefenen, te herhalen en te begrijpen waarom iets werkt.
Benieuwd hoe wij lesgeven? Vraag twee gratis demolessen over holdings uit onze Academy aan. Je krijgt er meteen ook de replay van ons BIR-infomoment bij.
Vier keer per jaar organiseren we ook een gratis BIR-infomoment. Wil je nu al alles weten? Lees meer over ons BIR-traject.